Sosyal fobi ve utangaçlık

utangaclik
Gözleriniz bağlı bir şekilde daha önce hiç tanımadığınız bir yere bırakıldığınızı düşünün. İlk yapılacak iş gözlerinizi açıp nerede olduğunuzu anlamaya çalışmak olmalıdır tahminen. Şehir mi, köy mü, ormanlık alan mı, neredesiniz? Herhangi tanıdık bir koku alınıyor, ses duyuluyor, herhangi tanıdık bir şekil gözlenebiliyor mu? Nerede olduğunun anlaşılma hızı, bir anlamda, bildik ve tanıdık bir referans noktası bulunma hızı ile doğru orantılıdır. Bulunulan yer, örnek olarak yıllardır içinde yaşanılan sokak, kişinin kendisini güvende hissedip kolaylıkla ne yapılacağına karar verilmesine yol açar.

Bilinmeyen bir yerde gözlerini açan çoğu kişinin vereceği tepki, ilk aşamada hafif bir ürperti hissetmek olacaktır. Hafif heyecan ile karışık çekingenlik hissi, algılanan başka bir duygudur. Hafif güvensizlik duygusu ve onun ardılı olan kendini güvenceye alma çalışma davranışı ve aynı zamanda olumsuz düşüncelerin baskın olması, birbirini takip eden üç önemli olgudur. Kendini koruma ve güvenceye alma ihtiyacının, insanın daha ilk çağlardan itibaren gözlemlenen doğal belirtisi, yukarıda belirtildiği üzere kaçınma, kollama ve utangaçlık olarak da kendini gösterebilen sakınganlık olarak olagelmiştir.

Utangaçlık kişiden kişiye farklı özellikler gösterip farklı evreler ile açıklanabilir. İçe dönük kişilik sahibi kişilerde utangaçlığın baskın olduğu veya tam tersi, dışa dönük kişiliğe sahip insanların utangaç olmayacağı yerleşik kanılardır. Ancak ne birinci ne de ikinci varsayım doğrudur. İçe dönük yapısı olan bir insan utangaç birisi olmayabilir veya dışa dönük kişilik yapısına sahip birisi çekingen ve utangaç olabilir. Kişinin utangaçlık göstermesi, içinde bulunulan yere, ilişkide bulunulan insanlara, utangaçlığı ortaya çıkaran duruma ve daha birçok farklı nedene bağlı olabilir. Kişinin sosyal iletişim yetisi, problem çözme yetisi ve kendini güvende hissetme yetisi, utangaçlığı etkileyen diğer önemli faktörlerdir. Diğer önemli bir faktör ise kişinin duygu, düşünce ve davranışları arası ilişkiye ve bu ilişkiyi kavrama yetisine bağlıdır.

Eğer utangaçlığı dört farklı aşamaya bölersek, ilk aşamadaki utangaçlığın normalde her insanda görülen, yeni bir durum ile ortaya çıkan veya günlük yaşamda sıkıntı yaratmadan hissedilen, arada sırada karşılaşılan utangaçlık olduğunu görürüz. Bu görülen tamamen normal olan utangaçlık şeklidir. İkinci aşamadaki utangaçlık ise sadece belirli durumlarda ve belirli yerlerde ortaya çıkıp, kişinin yaşamını sadece o anda ve o zaman dilimi içinde kısıtlayan utangaçlık tipidir. Örnek olarak kişinin gayet başarılı bir iş adamı/kadını olup dans edememesi veya dans sırasında başarısız olduğunu düşünmesi gösterilebilir. Bu tip utangaçlık küçük sorunlar yaratsa da yine de normal sınırlar içinde yer alıp, birçok insanda gözlenebilir. Üçüncü tip ise, utangaçlığın kişinin yaşamında sorun oluşturduğu biçimidir. Bu düzeydeki utangaçlık, kişi yaşamını etkileyip kaygıya yol açar. Tahminen toplumun yüzde 10 veya 15´inin bu tip utangaçlık dolayısı ile sorun yaşadığı tahmin edilmektedir. İş yerinde bir haksızlığa uğranıldığı düşünüldüğünde amirinin yanına gidip konuşamamak, topluca yapılacak etkinliklere bir bahane bulup katılmamak gibi örnekler verilebilir. Bu üçüncü tip, kişinin yaşamında engeller yaratıp, yaşam kalitesini düşürür. Sonuncu ve dördüncü tip utangaçlık ise kişinin utangaçlığa yol açan şeyleri yapmamak, o durumlar ile karşılaşmamak için kendisini eve kapatması gibi aşırı davranışlara yol açan bir tiptir. Kişinin günlük yaşamı gözle görünür biçimde engellenip, kişi günlük yaşamı korku ve kaygı ile birlikte yaşar. İşte bu tanımlanan utangaçlık tipi, sosyal fobi bozukluğu tanısı konulan kişilerde görülebilen utangaçlıktır.

Utangaçlığın gelişip insan yaşamını engeller olması sosyal fobiyi çağrıştırsa da daha önce belirtildiği gibi her sosyal fobili kişi utangaç değildir. Utangaçlığı sosyal fobiye yol açan bir kişilik özelliği, nihayetinde sosyal fobi bozukluğunu getiren öğrenilmiş sosyal davranış kalıbı olarak nitelendirme de yanlıştır. Sosyal fobi nedenleri, sonuçları, kişisel ve genel özellikleri ile ayrıntılarıyla irdelenmesi gereken ayrı bir rahatsızlıktır.

Saygılarımla

Hasan Durna

http://www.kitapyurdu.com/yazar/hasan-durna/192235.html

http://www.kitapavrupa.com/yazar/hasan-durna/192235.html

 

 

Reklamlar